رود تنگ مىشود و در آنجا رباط ( يا كاروانسرايى ) است . مسافران در موسم بزرگى در آنجا گرد مىآيند و جايگاهى بزرگ و مسكن نيكوكاران است ، و از وادى سوس به شهر نول كه سه مرحله راه آبادى است مىروند . بكرى اضافه مىكند كه در سوس روغن هرجان وجود دارد كه درخت آن شبيه درخت گلابى است . در سوس عسلى است كه از عسل همه شهرهاى ديگر بهتر است كه از آن شراب مىسازند كه يك پيمانهء آن را با ده پيمانه آب مخلوط كرده و ( مىخورند ) . بازاريان شهر زيورهاى مزين با تكه‌هاى نقره مىخرند . آنها پول مسكوك كم دارند . سكه‌هاى آنها به فزديريه معروف است . . . او همان كسى است كه اين سكه‌ها را ضرب كرده است . عبد الله بن ادريسى در سوس درگذشت و آرامگاه او در قبلهء شهر إيجلى و در فاصلهء شش ميلى آن است . شهر تامدلت ( از شهرهاى سوس اقصى ) به وسيلهء عبد الله بن ادريس بن ادريس در دشت هموارى بنا شد و بر گرد آن ديوارى از آجر و سنگ كشيد . شهر داراى دو گرمابه و بازارى آباد است . شهر داراى چهار دروازه است . « 1 » ادريسى در قرن ششم هجرى ، درست همان نظر بكرى را دربارهء سوس اقصى دارد و مىنويسد : بلاد سوس مجموعهء آبادانيهاى فراوان متصل به هم است كه ميوه‌هاى سودمند و خوب و فراوان مانند زيتون ، انجير ، انگور عذارى ، گلابى ، انار املسى يا « مليسى » و . . . دارد . شكرى منسوب به سوس اقصى است كه در روى كرهء زمين مانند ندارد و برابر با شكر سليمانى و طبرزدى است بلكه بر تمام انواع شكرها از حيث پاكى و طعم و مزه برترى دارد . در بلاد سوس بافته‌هاى نازك و لباسهاى فاخرى مىبافند كه در شهرهاى ديگر ، هيچكس قادر به بافتن آنها نيست . مردان و زنان سوس گندمگونند و زنان آنها زيبايى چشمگيرى دارند . خوش‌رو و ظاهرى زيبا دارند و در صنايع دستى مهارت دارند . سرزمين سوس گندم‌خيز و جوخيز و برنج‌خيز است و اين اجناس به كمترين قيمت و ارزان در دسترس است . لباس مردم سوس پارچه‌هاى بافته شده از پشم است . سرهاى پرمو دارند و به حفظ موى سر توجه دارند و هر جمعه سر خود را با حنا رنگ مىكنند . در جمعه دوبار با زردهء تخم‌مرغ و گل اندلسى خود را

--> ( 1 ) . المغرب فى ذكر بلاد افريقيه و المغرب ؛ ص 161 - 163 .